Öğrenme güçlüğü ile öğrenilen bilgiyi ifade edememe güçlüğü sıklıkla birbirine karıştırılmaktadır. Oysa bu iki durum aynı şey değildir. Çocuklarda ortaya çıkan problem davranışların, krizlerin ve kaosun kaynağı çoğu zaman bu farkın fark edilememesidir.
Bir çocuk öğrenebilir; ancak öğrendiğini ifade edemeyebilir.
Asıl kırılma noktası tam da burasıdır.
Günümüzde, otizm tanılı çocuklarımız dâhil olmak üzere neredeyse herkesin öğrenme biçimi büyük ölçüde dijitalleşmiştir. Çocuklar oyunlardan, videolardan ve uygulamalardan çok şey öğrenmektedir. Ancak öğrenilenlerin;
ne olduğu,
neden istendiği,
hangi ihtiyaca karşılık geldiği
çoğu zaman dil yoluyla ifade edilememektedir.
Bu durum yalnızca çocuklara özgü de değildir. Biz yetişkinler bile yeni öğrendiğimiz bir kavramı anlatmakta zaman zaman zorlanırız. Kavram zihinde henüz yerleşmeden ifade beklemek mümkün değilken, ifade becerisi sınırlı olan çocuklardan bunu beklemek onları ciddi bir çıkmaza sürüklemektedir.
Dijital Öğrenme – Dijital İfade Çıkmazı
İfade becerisi sınırlı olan çocukların, dijital ortamda öğrendiklerini yetişkinlere aktarması ya da bu ortamlardaki ihtiyaçlarını dile getirmesi oldukça güçtür.
Bir oyunda hileyle malzeme almak,
ücretli bir oyunu ya da uygulamayı indirmek istemek,
kartla ödeme yapılan sistemlerle karşılaşmak…
Çocuk için tüm bunlar yalnızca “bir tuşa basınca sahip olma” anlamına gelir.
Ancak çocuk kendini ifade edemediğinde biz yetişkinler;
Ne istediğini tam olarak anlayamayabiliriz,
Anlasak bile o ihtiyacı karşılayacak bilgiye sahip olmayabiliriz.
Bu noktada çocuk anlaşılmamış hissederken, ebeveyn çaresizlik duygusuyla baş başa kalır.
Para Kavramının Olmaması Krizi Nasıl Doğurur?
Otizm tanılı ya da farklı özel gereksinimleri olan çocuklara;
Paranın ne olduğu,
Ücretli–ücretsiz ayrımı,
Her görülen şeye sahip olunamayacağı
soyut anlatımlarla öğretilemez.
Çünkü çocuk için temel algı şudur:
“Bir tuş = sahip olmak.”
Bu nedenle çocuk;
Aynı isteği art arda tekrar edebilir,
Market, AVM ve bakkal gibi ortamlarda kriz yaşayabilir,
Televizyonda, tablette ya da arkadaşında gördüğü her şeyin hemen alınmasını bekleyebilir.
Bu durum bir şımarıklık değil, kavramsal yoksunluktur.
Çok Uyaranlı Alanlar ve Görünmeyen Tehlikeler
Şehir merkezlerinde, okullarda ve kalabalık alanlarda çocuk yetiştirmek zaten zorken; otizm tanılı bir çocuk yetiştirmek adeta sırat köprüsünden geçmeye benzer.
Özellikle okul ortamlarında;
Kalabalık sınıflar,
Farklı materyaller,
“Öğrenme var ama ifade yoksa; ortaya çıkan şey problem davranış, kriz ve kaos olur.”
Yemekhane, fırın gibi alanlardan gelen yoğun kokular
çocuk üzerinde ciddi bir duyusal yük oluşturur.
Bu kokular bazı çocuklarda iştah açıcı etki yaratırken, bazılarında mide bulantısına neden olabilir. Duyusal yüklenme ise;
Davranış bozulmalarına,
Kaçma, ağlama, öfke patlamalarına,
Ortamdan tamamen kopmaya
sebep olabilmektedir.
Çözüm: İzole Etmek Değil, Planlamak
Çocuğu tamamen hayattan izole etmek çözüm değildir.
Ancak plansız, kontrolsüz ve çok uyaranlı ortamlara sürekli maruz bırakmak da çözüm değildir.
Bu nedenle;
Planlı alanlarda bulunmak,
Çocuğu dikkatle gözlemleyerek alanı yavaş yavaş genişletmek,
Gücümüz yetmediğinde alanı kısa süreli kapatmak,
Unutturma ve yönlendirme yöntemleri geliştirmek
hayati öneme sahiptir.
Sonuç
Öğrenme var ama ifade yoksa;
anlama var ama anlatma yoksa;
istek var ama kavram yoksa…
Ortaya çıkan şey problem davranış, kriz ve kaos olur.
Bu yüzden mesele, çocuğun neyi bilmediği değil; bildiğini neden anlatamadığını fark edebilmektir.
Otizm tanılı bir çocuk yetiştirmek; şehir kaosu içinde, çok uyaranlı bir dünyada her adımı hesaplanması gereken bir yolculuktur. Bu yolculuk ancak anlayarak, planlayarak ve sabırla yürünebilir.
Sırat köprüsünün yeryüzünde vuku bulduğu alanlardan biri de, özel gereksinimli bireylerin şehir kaosu içinde var olma mücadelesidir.
Selam ve dua ile.
Selametle kalalım.
Tülay Gürel
Özel Gereksinimli Bireyler Derneği Başkanı
KAÇEP Komisyon Başkanı
Kategori: Sağlık > Psikoloji & Özel Gereksinimler
