2016 yilinda Kadiköy Modadaki evini ziyaret etmistim maalesef bakimda oldugu için sadece disindan görebilme sansini bulmustum. Bahçesinde Domates, biber ve patlican figürleri bulunan evin garajinda da 34 BM 777 plakali arabasi durmaktadir. Domates biber patlican, Süper Babanne, Hala kiz Kezban, Arkadasim Esek gibi söyledigi sarkilarla gönüllerimize taht kuran, adam olacak çocuk programlariyla da çocuklarin Baris abisi olan rahmetli sanatçimiz Baris Manço’nun hakkinda bilmediklerinizi arastirarak bir yazi hazirladim. Çok ilginç bir geçmise dayanan hayatini buyurun hep birlikte okuyalim Baris Manço’yu taniyalim. Ismail Hakki Manço ve sanatkâr Rikkat Uyanik çiftinin ikinci çocugu olan Baris Manço 2 Ocak 1943'te dünyaya gelir. Biz yazimizda Baris Manço’nun daha geçmisine giderek yakinen tanimak istedik, Osmanliya kadar giderek soyundan baslayalim istedik. Baris Manço ‘nun ailesi ile ilgili bilgileri, Arastirmaci yazar Talha Ugurluel 2001 yilinda Belçika da Baris Manço’ nun agabeyi Savas Manço ile yapmis oldugu röportajdan ögreniyoruz. “Baris Manço ve agabeyi Savas Manço Karamanogullari’nin en son torunlari idi. 4 Mayis 1959 günü vefat eden baba Ismail Hakki Manço’nun elinde eski Türkçe bir aile agaci vardir ve arada sirada bunu gösterip aile üyelerine anlatirmis. 1962’de abi Savas Manço 1963’te de Baris Manço’nun Belçikaya göçü sirasinda bu çok kiymetli belge de kaybolur. Belgenin aslinin kardeslere anlatildigina göre, Ibrahim Bey 1424’te Karaman (Latin’ce Caramania) beyi olur. 1464’te vefat ettiginde ardinda 4 ogul birakmistir: Ishak, Kasim, Pir Ahmet ve Osman. 3 agabeyinin yetiskin olmalarina karsin Osman o gün henüz 10 yasindadir. Kasim bey, Fatih Sultan Mehmet’in küçük oglu ve II. Beyazit’in kardesi Cem Sultan’in en yakin arkadasidir ve onu Vatikan sürgününde de yalniz birakmaz. Cem Sultan’in Papalik’ta, zehirletilerek sehit edilmesinden sonra Fransa’ya geçen Kasim Bey silahinin gücüyle yasamini saglar ve soylulugunu korur. Bugün gerçi Güney Fransa’da, Dogu Pirene’ler de sarapçilik ile geçinen Caramany adli bir köy varsa da Karaman silahsörleri, biraz da “göçmen” olduklarindan ve “hristiyan asilli” olmadiklarindan olsa gerek, “Bey – Prens, Dük. Kont, Marki” gibi soyluluk ünvanlarini tasimis olsalar bile genelde “fakir soylu” kalmislardir. 17’nci yüzyilda ise bir Caraman Prensi zengin bir Chimay Prensesi ile evlenir ve bundan böyle Caraman-Chimay Prensligi olarak günümüze kadar devam eder. Bu adi tasiyan büyük sato simdiki Belçika’nin güneyinde, Fransa siniri yakinindadir ama satoda kimse 1500 yilindan önceki tarihleri hakkinda bilgi verememektedir. (Islam geçmislerini saklamak istiyorlarmis veya zamaninda bu onlara yasaklanmis gibi!) Gelelim geride kalanlara; Ishak Bey 1465’te vefat eder. Fatih’in veziri Gedik Ahmet Pasa 1471’de Karaman beyliginin güney vilayetlerini alir. O zaman 17 yasinda olan Osman Bey de Alanya’da esir düser ve Gedik Ahmet Pasa’dan aman dileyerek Osmanli hizmetine girer. Fatih Sultan Mehmet’te Osman Bey’e, bugün Arnavutluk ve Makedonya sinirlari içinde bulunan, Vardar nehrinin güney-batisindaki o zaman Serfice denilen bölgede (Selanik degil) 1000 sipahilik bir uçbeyligi bahseder. Böylece 1471 yilinda, Karaman zade Osman Bey ve ahfadinin 4 asri asan sürgünlük süreci baslar. Karamanzade Osman Bey gençligi ve iyi davranislariyla bölgede sempati topladigi için Ailenin adina, yerel bir sevgi eki olan “ço” gelir, pehlivan Kel Aliço’da oldugu gibi… Karamanzade Osmanço beyden sonra aile Karamanço zadeler diye anilmaya baslar... 1875 Yugoslav isyanlarinda, yani sürgünlügün tam 404’üncü yilinda, o zamanin Karamanço zadeleri, yanlarinda 2 ogullari Abdi (4) ve Avni (2) ile, dedelerinden kalan zenginliklerden kaçirabildikleriyle Istanbul’a göç ederler. Abdi bey Mekteb-i Mülkiye’de (Bugünün Ankara Üniversitesinin Siyasal Bilgiler Fakültesi- Cumhuriyet’ten önce Istanbul’ da idi) okur. Sinif arkadasi Macit bey (daha sonra en son Osmanli Büyük Filistin eyaleti Genel Valisi olan Macit Pasa’dir. 1918’deki Osmanli Büyük Filistin eyaleti hemen hemen bugünkü bütün Arap yarimadasini kapliyordu. Istanbullu ve Osmanli sarayina yakin bir ailenin ogludur Abdi Bey. Konaklarinda karsilastigi, Macit beyin en küçük kiz kardesi Nimet hanima (Baris Manço’nun “Gülpembe” ve “Süper Babanne” sarkilarinin ilham kaynagi) asik olur ve onu agabeyinden ister. Apti bey ile 1881 dogumlu Nimet Hanimin aralarinda 10 yas vardir. Böylece Karamanço zade Mehmet Abdi bey, zamanin Esvapçibasi’sinin kiziyla evlenir. Apti bey egitimcidir, Istanbul’da 2 özel lise (Leyli ve Nehari Hadika-i mesveret) kurup isletmistir. Bu arada servetini topraga yatirir ve Kadiköy’de, Kusdili deresinden bir yanda Göztepe tren istasyonuna, öte yandan da eski sarayin duvarina (Fikirtepe’nin Kuzey – Kuzeydogu arkasi) kadar gelen genis araziyi satin alir. Dogu illerinde 20 köprü yapmak üzere Devlet’e karsi yükümlenen 2 insaat mühendisi arkadasi islerini bitiremeyip iflas edince, bütün toprak varligi ile onlara kefil olmus olan Baris Manço’nun babasi Hakki Manço iflaslar karsiligi tüm topraklarini kaybeder ve 4 Mayis 1959 tarihinde beyin kanamasindan vefat eder. Bugün 1.000.000 kisi o bölgede yasiyor. O bölgede bulunan Abdi bey, Hakki bey, Hilmi bey, Nezih bey ve Mançolar sokaklari, 1940 – 1945 arasinda arazide yapilan ilk parselleme çalismalarindan kalmadir. Baris Manço’nun Babanesinin evliligi; Baslangiçta Kiziltoprak’ta, tren yoluna ve köprüsüne bitisik bir köskte, daha sonra da Ziverbey yolunda, kendi topraklari üzerinde yaptirdiklari beyaz boyali büyük köskte yasarlar. Evliliklerinden 8 çocuk dogar ama 1913’de, Abdi Bey’in vefatinda ancak 4’ü hayattadir: sirasiyla Raife hanim (1897), Ismail Hakki (babamiz, dogumu Istanbul 1901), Hilmi (1903) ve Nezih (1906) beyler. Nezih beyin kiz ikizi Nezihe bebekte dizanteriye kapilip 6 yasinda (1912), babasindan 1 yil önce yasama veda etmistir. Babaannenin 17 yil kadar süren ama çok mutlu evliliginden kalan en güzel ve en gurur duyarak anlattigi anisi, telefonun Istanbul’a ilk gelisidir: Gülpembe babaanne “Evimde telefon vardi ama kullanamiyordum” der imis Baris Manço’ya. O zaman Istanbul’a 6 numara vermisler: 1 Saray’a, 3 Basnazira (simdiki Basbakan), 2 ise Karamanço zade Abdi beyin evine: “Telefonu kaldirdigimda ya Padisah’in sarayiyla ya da Basnazir’in kösküyle konusmak zorundaydim!” der Abdi Bey ve 2 numaranin kendi evinde olmasindan da müthis gurur duyar… Ismail Hakki ve Hilmi beyler, babalari Apti beyin sagliginda tam birer Bey oglu gibi yetistirilmislerdir öyle ki her birinin çocukken atlari ve seyisleri bile olmustur. 1914 basinda ise Ismail Hakki Bey’e verem teshisi konur. Dul ve 4 evlat acili anne hemen kararini verir, o zaman verem tedavisi sadece Isviçre’de, o da çok az garantili olarak yapilabilmektedir. Böylece Ismail Hakki Bey henüz 13 yasinda bir çocuk iken, dilini bilmedigi bir ülkeye ve yalniz basina, meshur Orient Express’e bindirilerek yollanir. Zaman, Birinci dünya harbinin baslamasina rastlamaktadir ve birbirlerine düsman devletlerin çocuklara bile casusluk yaptirdiklari zamandir. Ismail Hakki Bey ise ilk defa gördügü istasyon isimlerini günlügüne yazmaktadir. Bu yüzden Macaristan’da tutuklanir ve 3 gün sorgudan sonra suçsuzlugu anlasilir, serbest birakilip baska bir trenle yeniden Isviçre’ye yolcu edilir. Isviçre’de, Mondorf sanatoryumuna geldiginde doktorlar; “Oglum, sende bagirsak seridi var, burada kalirsan gerçekten vereme yakalanacaksin!” diye hastaneden gönderirler. Bu arada harpte baslamistir. 1914 – 1918 arasini ve arkasindan gelen Kurtulus savasini Isviçre’de “enterne” olarak geçirir ve 1924 yilinda ülkesine, gencecik, yepyeni Türkiye Cumhuriyeti’ne, Almanca – Fransizca – Ingilizce konusan, Lozan yüksek ticaret okulu diplomasi sahibi, 23 yasinda bir yetenek olarak döner ve hemen Ziraat bankasi Izmir müdürlügüne atanir. Ismail Hakki Bey giderek ayni bankanin Genel müdürlügüne kadar yükselir. Ayni zamanda Köy Kredi Kooperatifleri’nin ve Umumi Magazalar’in kurucusu olmustur. Ikinci dünya savasi basladiginda da, kendi istegiyle serbest meslek sahibi olmustur. Ancak 6 yil süren genel savasin ve onun arkasindan yasanan güç yillarin içinde girdigi isler ters gitmis aile zenginligini elden çikartmak zorunda kalmistir. 4 Mayis 1959 günü Hakki Bey’in vefatinda, Kadiköy, Karacaahmet kabristanindaki Manço aile bahçesi disinda, bir karis topragi kalmamistir. Bu arada Cumhuriyet tüm eski asalet unvanlarini yasaklamis ve Karamançozade’nin “zade” kuyrugu gitmis. Soyadi kanunu çiktiginda da, Kara sözcügünü sevmeyen Ismail Hakki Bey, Karamanço’nun “kara” basini (Kellesini!) kesmis ve sonuçta soyadi olarak sadece “Manço” sözcügünü benimseyip almistir...” (Talha Ugurluel) Simdi de kendi arastirmamizla devam edelim. Üç yasindayken anne babasinin ayriligindan sonra Baris Manço, babasi ile yasamaya basladi. Babasiyla birlikte sik ev degistirdi ve Cihangir'de, Üsküdar'da, Kadiköy'de ve kisa bir süre için Ankara'da yasadi. Ilkokula abisi Savas ve ailenin en küçük ferdi olan kiz kardesi Inci'nin de okudugu Kadiköy Gazi Mustafa Kemal Ilkokulu'nda basladi. 4. sinifi Ankara Maarif Koleji'nde okudu ve ilkokulu Kadiköy'deki basladigi okulda tamamladi. Yatili olarak Galatasaray Lisesi'nin orta bölümüne devam etti. 1957'de amatör olarak müzikle ilgilenmeye basladi. 4 Mayis 1959'da babasinin ölümü üzerine Galatasaray Lisesi'nden ayrilarak, egitimini Sisli Terakki Lisesi'nde tamamladi. TÜRKIYEDEKI ILK BARIS ISMI Türkiye'de ilk Baris ismini aldi, esasinda isim babasi. Baris ismi, 1941'de dünya savaslarinin ardindan barisa duyulan özlemden dogdu. Amcasi da 41 dogumludur, savasin baslangiç tarihi. Ancak 1941 yilinda hiç görmedigi amcasi Yusuf vefat etmis, lakabi Tosun Yusuf imis. Bunun verdigi hüzünle Tosun Yusuf Mehmet Baris Manço koymuslar adini. Ilkokula basladigi zaman da Tosun Yusuf Mehmet Baris Manço'yu nüfus kaydindan sildiriyorlar sadece Mehmet Baris Manço ismi kaliyor. ANNESI RIKKAT HANIM ZEKI MÜREN’IN HOCASI Baris Manço'nun annesi Rikkat Uyanik, Devlet Konservatuari Klasik Türk Sanat Müzigi sanatçisiydi. Zeki Müren'in dahi hocaligini yapmis bir anneye sahip olan Manço, müzige annesi ve onun çevresindeki insanlar sayesinde daha çok asik oldu. Baris Manço için müzisyenlik anne meslegi. Annesi Rikkat Uyanik, döneminin seçkin Türk sanat müzigi sanatçilarindan biri olarak gösteriliyor. Oglunu ninnilerle degil sarkilarla büyütmüs, Baris Manço da her firsatta annesini saygiyla yad etmis. Hatta sahnede beraber sarki söyledikleri bile olmus. 1978’de TRT’de katildiklari bir programda Rikkat Hanim oglunun Gülme Ha Gülme sarkisini seslendirerek, ona destegini göstermis. Ancak parçadaki "Yillar geçer güz yaz olur/Baris bir gün toprak olur" sözlerini "Yillar geçer güz yaz olur/Baris bir gün baba olur" seklinde degistirerek söylemis. Sarkiyi çok begense de, asil halini söylemeye anne yüregi el vermemis. ALPARSLAN TÜRKES ILE KONUSMASI Alparslan Türkes ve Baris Manço... 1985 yilinda darbe dönemlerinde bütün sanatçilar saflarini birer birer yavasça doldururken, Baris Manço; Türkçü, Milliyetçi oldugunu ve sonunda kadar öyle kalacagini söyler Basbug Türkes, Baris Manço'nun bu konusmasindan etkilenir ve Baris Manço'ya bir haber gönderir, "gel yanimiza beyaz bozkurt sende bizdensin, ama saçini kestir de gel..." Baris Manço'nun, Alparslan Türkes'e cevabi gecikmez. -"BASBUGUM, HER ZAMAN YANINIZDAYIM AMA SUNU UNUTMAYALIM BOZKURT HIÇ YELESIZ OLURMU" Baris Manço saçlarini uzatinca mao’ cu, biyiklarini uzatinca fasist dediler. Türk kültüründeki bir parça olan Osmanli marslarini söyledi, bazi kesimler Osmanliya özlem manasi çikardi. Ülkücü kesim Baris Manço’ yu sahiplendi. Madem sol Cem aracayi tuttu, sen de bizim idolümüz ol dediler ama o hiçbir kesimden olmadi. Türk Milliyetçisiydi. Neset Ertas'tan Asik Veysel'e, Pir Sultan Abdal'a kadar birçok degerimizin eserlerini seslendirerek dogudan batiya, kuzeyden güneye kültürümüzü nakis, nakis islemistir. MANEVI BABASI MUHITTIN KOCATAS Dogukan Manço babasinin manevi babasi oldugunu anlatiyor. "Müzige yeni basladigi dönemlerde, 'Ya bu gitari en iyi sekilde çalacaksin ya da kirip atacaksin' deyip, babami bir isi en dogru sekilde yapmayi asilayarak yetistiren kisidir Muhittin Kocatas. Biz onu dede olarak bildik ve babamin ömründe fedailiginden, soförlügünden, babaligina herhalde en çok emegi geçmis 2-3 kisiden biridir. Onun için en zoru babami defnetmek olmustur diye düsünüyorum. Benim de baba tarafinda en deger verdigim kisi oydu. FRANSIZ SPIKERE TARIHI DERS VERMESI. Maneviyati ve Milliyetçiligi üst düzeyde olan Baris Manço Fransiz spikerine müthis bir ders verir. Baris Manço, Fransa’da bir televizyon kanalinin canli yayinina konuktur. Karsisinda küstah bir spiker vardir ve Baris Manço’yla dalga geçmektedir. Sürekli “Iste Türk, yani barbar, vahsi” vs. demektedir. Baris Manço daha fazla dayanamaz ve spikere “Yaninizda kâgit para var mi?” diye sorar. Bu soru spikeri sasirtir ve “Evet var ama ne olacak?” der. Baris Manço israr edince spiker cebindeki kâgit paralari çikarir. Bu olaydan az önce Baris Manço canli yayinda “Anahtar” adli sarkisini söylemistir. Bu sarkinin bir bölümü söyledir: “Bes Akif-bir saat kulesi, iki kule-bir Fatih, bes Fatih-bir Mevlana, iki Mevlana-bir Sinan”... Bu sarki bir matematik sorusudur ve sarkida adi geçen kisiler o dönemde Türk paralarinin arkasinda fotografi olan kisilerdir... Baris Manço spikere sorar: “Bu paranizda fotografi olan kisi kimdir?” Spiker, “General” der. Baris Manço diger paralardaki kisileri de sorar. Spikerin verdigi cevaplar hep, “Falanca general, falanca amiral, falanca komutan” seklindedir... Bu sefer Baris Manço cebinden Türk paralari çikarir. Spikere söyle der: “Bakin bu parada fotografi görülen kisi Mehmet Akif Ersoy’dur, kendisi büyük bir sairdir. Bu fotograftaki kisi de Mevlana’dir, bir düsünürdür. Bu paradaki kisi Fatih Sultan Mehmet’tir, adaletin sembolüdür. Bu paradaki kisi ise Atatürk’tür, ‘Yurtta baris, dünyada baris’ diyen ulu önderimizdir. Bizim paralarimiz iste bunlar. Biz Türkler ince ruhlu, kibar, medeni insanlar oldugumuz için paralarimizin arkasina sairlerimizin, düsünürlerimizin, bilim adamlarimizin fotograflarini bastik. Siz Fransizlar asil kendiniz barbar, vahsi oldugunuz için paralarinizin arkasina hep savas yapan adamlarinizin fotograflarini basmisiniz!” Baris Manço’nun bu müthis cevabindan sonra televizyon yöneticileri canli yayini keserler ve spikeri programdan alirlar. Baska bir spiker gelir ve canli yayin yeniden baslar. Yeni spiker Baris Manço’dan ve Türkler’den özür diler, programa böylece devam edilir... 1 SINEMA FILMI VAR 2 Ocak 1975 tarihli Baba Bizi Eversene, sanatçinin tek sinema filmi olarak arsivlerde yerini aldi. Baris Manço bu filmde basrol oynadi ve filmin müziklerini Kurtalan Ekspresle beraber yapti. Rol arkadaslari Meral Zeren ve Hulusi Kentmen’di. EVLILIGI VE ÇOCUKLARI Ilk evliligini 1967 yilinda, fotomodel Maria Claude ile yapti. Üç yil nisanli kalan çiftin evliligi yaklasik 40 gün sürdü. Daha sonra 1978 yilinda Lale hanimla evlendi. Baris-Lale Manço çiftinin "Dogukan Hazar" ve "Batikan Zorbey" ismini verdikleri iki ogullari oldu. VEFATI Manço 31 Ocak 1999 aksami saat 23:30 civarinda Istanbul'un Moda semtindeki evinde kalp krizi geçirdi ve kaldirildigi Siyami Ersek Gögüs-Kalp-Damar Cerrahisi Hastanesi'nde ayni gece saat 01:30'da hayatini kaybetti.Daha önce 1983 yilinda bir kalp spazmi geçirmisti. 1991 yilinda Devlet sanatçisi unvani alan Manço'nun cenazesi için devlet töreni düzenlendi. 3 Subat 1999 tarihinde üzerinde Galatasaray bayragi da bulunan Türk bayragina sarili naasi Atatürk Kültür Merkezi'ne getirilerek tören düzenlendi. Levent Camisi'nde cenaze namazi kilindi ve Kanlica'daki Mihrimah Sultan Mezarligi'nda topraga verildi. Mezarina "Gesi Baglari" yorumundan ötürü Kayseri'nin Gesi beldesinden getirilen toprak da kondu. Manço, hayranlari tarafindan "Unutma ki dünya fani, veren Allah alir cani, ben nasil unuturum seni, can bedenden çikmayinca' sarkisi esliginde sonsuzluga ugurlandi. Müzik ve televizyon hayatinda üç binden fazla ödül almistir. Bu ödüller Baris Manço Evi'nde sergilenmektedir. Rahmetlinin mekâni cennet olsun dualarla yad ediyoruz. Türk örf ve adetlerini yasayip yasatan Baris Manço her daim gönüllerimizde yasayacaktir.