Insan hayata geldikten ve hayati anlamaya basladiktan sonra kendini sürekli bir ugras içinde bulur. Onun için hayatin belli anlamlari vardir. Bu anlamlar ise her dönemde farklilik göstermistir. Insanoglu gelisiminin her döneminde hayat serüvenine bir takim seyler katmaya çalisir. Bu hayatina kattigi kazanimlar ise bir süre sonunda, onu temsil edecek olan 'kariyer'e dönüsür.
Kariyer insanin hayatta sürekli istedigi ve olumlu yönde gelisme göstermesini arzu ettigi bir çabadir. Peki bu kariyer insanda hangi dönemde baslar? Sonu var midir? Sürekli devam eder mi? Insan egitim hayati boyunca çesitli dönemlerden geçmekte. Bunlar gelisim dönemlerine göre düzenlenen ögretim yasantisi açisindan; ilkokul, ortaokul, lise ve üniversite çaglaridir. Peki insan hayatinin geri kalanini etkileyecek olan bu kariyeri hangi dönemde kazanir. Insanoglu hayatini devam ettirirken her kademelerde farkli farkli ihtiyaçlarini karsilamaya çalisir. Ilkokul çaginda genelde fiziksel ihtiyaçlarini karsilamaya çalisirken ortaokul çaginda ise arkadaslik ihtiyacini karsilamaya çalisir. Beklide en önemli ve geçis dönemi olan lisede ise arkadaslik iliskileri ile beraber çocuk kendi hayatini anlamlandirmaya ve kendini konumlandirmaya baslamaktadir.
Üniversite çaginda ise daha çok gelecegine odakli planlar ve hayatinin geri kalanini sürdürme noktasinda çalismalar yapmaktadir. Insanin kariyer olusumu veya kariyer gelisimi ise bu çaglarin hepsinden biraz biraz alinarak olusmaktadir. Ilk ve ortaokul çaginda çocuk daha çok anin tadini çikarmaya çalismaktadir. Ileriye yönelik bir bilinçli bir kariyer planlamasi pek düsünmez. Lise yillarinda meslek tercihi, gelecek hayali konusunda hakkinda biraz gerçekçi planlar yapmaya baslar. Bu yillarda gerek arkadas çevresi, gerek sosyal baglari artmaya baslayan çocuk, hayatini yönlendirmede daha çok düsünmeye baslar. Kariyer planlamasina için lisede bilinçli emek vermeye baslar. Burada daha çok okulda kariyer kulüpleri, çesitli yarismalara katilma, projeler üreterek hangi alanda daha yetkin oldugunu saptamaya çalisir. Daha sonra kendine en uygun olan meslekte ilerlemeye karar verir. Ögrencilerle iç içe ve is yasami içinde olan bir egitimci olarak da pratik ettigim; insanoglunun kariyer yolculugunun en önemli dönemi lise yillaridir. Hem ergenlik çaginin hizli degisimleri hem de sikça karsilabildigi sorunlar gencin net bir karar vermesini zorlastirir. Buna ragmen çocuk lise çaginda çesitli kariyer ve sosyal kulüplere dahil olarak, gelecekte kendisini en çok ilerletecek ve basariyi getirecek meslek hakkinda detayli bilgi sahibi olur.
Üniversite çaginda ise daha çok hedefledigi meslegi eline alan kisi bu yolda artik profesyonel bir sekilde hareket etmeye baslar. Ileriye yönelik daha güçlü planlamalar yapmaktadir. Hayatinin etkileyecek olan kariyerine daha siki siki ve daha istekli bir sekilde yaklasir. Daha çok gençlik kariyer ve sosyal kulüpler araciligiyla iletisim agini genisletir ve kariyer gelecegini zenginlestirir. Insanin bu kariyer serüveninde karsisina çikan engeller yok mudur?
Elbette vardir ve 'serüven' kavramini bu engeller ve belirsizlikleri ifade etmek için seçtim. Insan kariyerini olustururken çevreden ve kendisinden kaynaklanan bir takim güçlüklerle karsilasir. Lisede henüz hangi meslegi seçecegine karar vermemis bir genç düsünelim. Onun için bir kariyer planlamasi yapan bir aile mutlaka vardir. Peki genç bu meslekte mutlu olur mu veya gelecek kariyer serüvenine etkisi nedir? Bunlar tamamen görmezden gelinmektedir.
Insan kariyer yolculugunda ilk sorun -genelde- ailenin beklentileriyle gencin isteklerinin çatismasi olur. Genç kendi istedigi meslekle ailenin istedigi meslek ikileminde kalir. Belki kendi içinde belki ailesiyle çatisma yasar. Ve nitekim bunun sonucunda hatali bir tercih yapip mutsuz bir yönelimde bunabilir. Bu noktada aile gencin kariyerine olumlu katki saglayacak tutumu göstermeli, çocugu mutlu edecek meslegi seçmesine rehberlik etmelidir. Çocugun ilgi ve yetenegi gözetilerek ve kariyer planlamasina en iyi etkiyi hangisi saglayacaksa o alanda ilerlenmelidir. Çocugun ilgisi önemsenmelidir. Genç için bir baska engel ise arkadas çevresidir. Nitekim lise çaginda genç için aileden ve hatta kendisinden önce arkadaslari gelebilmekte. Çünkü gençler, akran kültürünün baskisiyla arkadas çevresinin onayi, begenisini gözetebilmektedir. Bu nedenle çok güçlü bag kurdugu arkadasiyla ayrilmamak için ayni meslegi seçmek isteyen genç yanlis kariyer planlamaya baslamaktadir. Hiçbir ilgi ve yetenegi olmadan sirf arkadasi ile ayrilmamak için ayni meslegi seçer ve nitekim bunun sonunda kariyer planlamasi onun için olumsuz ilerlemeye baslar. Unutulmamali ki hayatinin her döneminde sürekli arkadas çevresi degisecek olan gencin kariyer planlamasi yaparken ilk ölçütü arkadasi degil ilgi ve yetenegi olmalidir. Bunla ilgili uzmanlasan rehber ögretmenler, meslek envanterleri, ilgi testleri vardir.
Bir baska engel ise kisinin kendisinden kaynaklanmaktadir. Kisi yetenegi ve ilgisi olan meslekte bazen zorlanacagini düsündügünden veya kazanamayacagindan korkarak, hiç ilgi ve yetenegi olmayan bir meslek seçme yoluna gitmektedir. Bu da kisinin kariyer planlamasinda olumsuz bir yoldur. Kisi kariyer yolculugunda sürekli engeller ve sorunlarla karsilasabilir. Ama bu zorluklar yasantinin dogal bir parçasi olarak düsünülerek, bireyin gelisimi için firsat olarak degerlendirilmeli. Yönelim dogruysa zaten kisi kariyer tercihi yolunda devam etmek çaba göstermeye devam edecektir. Gençlere "Kendini tanimaya, yetenegini tanimaya, böylece kendine güvenmeye ve gelecek hayalin için çaba göstermeye devam et." demeliyiz.
Bu serüvende aile, ögretmenler, kitaplar, meslek profesyonelleri, akademisyenler onu destekleyecek kaynaklardir. Kaynaklari kullanmasi için de çocuklarimizi cesaretlendirmeliyiz.
