Ebü’l-Hasen Sâbit b. Kurre b. Zehrûn (Mervân) es-Sâbî el-Harrânî
Bilim adami, çevirmen Sabiî bir ailenin çocugu olarak dünyaya gelmis, gençliginde sarraflik isi ile ugrasmis, o yillarda Arapça, Yunanca, Süryanice ve Rumca’yi çok iyi bir biçimde ögrenmistir.
Benî Musa ailesinden Muhammed bin Musa, yeteneklerinin farkina vararak, Beytü'l-Hikme’deki (bir egitim kurumu) mütercimlik yani tercümanlik çalismalarina katilmayi tavsiye etmis ve böylece Sâbit bin Kurre, Bagdat’ta bir süre sonra Halife el-Mutezid’in huzuruna çikma firsatini bulmustur.
Matematigin gelismesine hizmet etmis bir bilim adamidir. Ilk diferansiyel kitabini bilime kazandirmistir. Diferansiyel hesabini Newton’dan önce Sabit Bin Kurra’nin kesfettigi söylenmektedir. Sabit bin Kurre, “Kamus’ul Alam” adli eserinde de, “kalkulus”un kesfini yapmis, Kalkulusa “tefadul” adini vermistir.
Astronomi ve Fizik alanlarina da merak salarak önemli çalismalar yapmistir. Islâm bilim adamlarinin ilk Gökbilimcilerinden olup, daglarin olusumu, günes ve ay tutulmasi konularinda çalismalar yapmistir. Günes ve Ay’in hareketlerindeki problemleri incelemis ve Günes saatleri üzerine bir kitap yazmistir.
Dünyanin çapini ve iki meridyen arasi uzakligi ilk defa hesaplamistir.
Sinüs teoreminin tanimini yapmis ve bunu astronomiye uygulamistir.
Ekinoksun salinim hareketini açiklayabilmek için Batlamyus modeline dokuzuncu bir tasiyici küre eklemistir.
Günes’in yere en yakin noktasinin yer degistirmesinden bahsetmistir.
Sabit bin Kurre'n’in çaginda yaptigi kesif ve buluslar üzerine, Halife Me’mun onu dünyanin yariçapini ölçmekle için görevlendirilmistir. Onun ve öteki bilginlerin ortaya koydugu ölçümler, sonraki yillarda Endülüs yoluyla Avrupa’ya geçmistir. Kristof Kolomb gibi denizciler bunlardan faydalanarak yollarini bulmustur.
Matematik ve astronomi alanlarinda arastirmalar yaparken bu esnada tip bilimine de merak saldigi ve arastirmalar yaptigi görülmektedir.
Katip Çelbi'ye göre Sâbit bin Kurra'nin yabanci dil bilmesi ve Yunancadan ve Arapçadan tercümeler yapmasi bileme büyük katkilar saglamistir. Çünkü “bilim, maluma tabidir”, önceki çalismalar kaynak olmazsa daha sonraki çalismalar neye bina edilecektir.
Sâbit bin Kurra'nin yapmis oldugu bu çalismalarin ve tercümelerin çok azi degisiklige ugramis olsa da bilimde halen kullanilmaktadir.
