Bakim veren ile çocuk arasindaki duygusal dansa dikkat!
Ihmal, istismar ve siddet gibi olumsuz çocuk deneyimlerinin çocugun beyin gelisimini yavaslattigina dikkat çeken uzmanlar, “Bu olumsuzluklar, beyni etkiliyor ve durduruyor, sosyal, duygusal ve bilissel gelisimini etkiliyor. Bunlar giderek ciddi sorunlara yol açabiliyor ve yasam boyu süren bir problemin baslangici oluyor.” uyarisinda bulunuyor. Ortalama 2 yasin beynin gelisiminde en duyarli dönem oldugunu vurgulayan Prof. Dr. Nurper Ülküer, “Bu dönemde çocuklara duygusal kontrollerini gelistirebilecek olanaklar saglanmalidir. Duygusal kontrolle ilgili becerileri 3 yasindan sonra kaybediyoruz, beyin esnekligi giderek azaliyor. Bu yüzden 2 yas çocuklarin duygusal tepkimeleri önem tasiyor. Bu dönem bakim verenle çocuk arasindaki duygusal dansin yakalanmasi gereken dönemdir.” dedi.
Üsküdar Üniversitesi Saglik Bilimleri Fakültesi Çocuk Gelisimi Bölüm Baskani Prof. Dr. Nurper Ülküer, NPISTANBUL Beyin Hastanesi’nde her hafta gerçeklestirilen Multidisipliner Bilimsel Egitim Toplantilari kapsaminda “Beyin Gelisimi Ve Olumsuz Çocukluk Deneyimleri” baslikli bir sunum yapti.
Prof. Dr. Nurper Ülküer, dogdugunda henüz olgunlasmamis bir organ olan beynin kendisini genlerin içinde buldugu ortama tepki göstermek için organize ettigini söyledi.
Birinci derecedeki bakim vereni ile iliski kalitesi önemli
“Biyolojik olarak gelisirken deneyimlerin de önemli oldugunu biliyoruz” diyen Prof. Dr. Nurper Ülküer, “Beyin gelisimi, biyolojik gelisimle deneyimlerin dansi olarak karsimiza çikiyor ve beyin bu deneyimlerle sekil degistirerek simdiki halini aliyor. Küçük bir çocugun beyin gelisiminde, birinci derecedeki bakim vereni ile olan iliskisinin kalitesi her seyden daha önemlidir.” diye konustu. Prof. Dr. Nurper Ülküer, “Dünyada 10-20 oranindaki çocugun olumsuz yasantilar geçirdigi ve bunun duygusal gelisimlerini etkiledigini biliyoruz.” dedi.
Olumsuzluklar beyin gelisimini etkiliyor
Olumsuzluklarin beyin gelisimini etkiledigini vurgulayan Prof. Dr. Nurper Ülküer, “Beyin zaman içinde insa olur. Beyin mimarisinin olusumu yani sinirsel baglantilar hiyerarsik bir sira izliyor. Temel önemlidir, bir üst düzey baglanti için bir alt düzey baglantinin iyi kurulmasi gerekir. Beceri beceriyi getirir.” dedi.
Prof. Dr. Nurper Ülküer, “Beyin esnekligi (Plasticity) zamanla azaliyor ve belli bir süre sonra stabilize oluyor. Stabilize olduktan sonra da birçok degisiklik gerçeklesemiyor. Biyolojik ve ekonomik olarak bir seyi ilk defasinda dogru yapmak daha etkilidir.” diye konustu.
Sinirsel büyüme ve budanma
3-6 ay arasindaki bir bebegin sinaps olusumunun oldukça hizli gerçeklestigini kaydeden Prof. Dr. Nurper Ülküer, sunlari söyledi:
“Ilk 6 ayda beyin oldukça ciddi bir sekilde çevresinden almaya baslar ve devamli sinir uçlarini olusturur. Dogum öncesinde baslayan beyin gelisimi ilk 1 yilda karsimiza çok ciddi bir sekilde duyarli dönemler getiriyor. Beyin gelisiminde ve beyinle ilgili travmalarda olumlu veya olumsuz tüm etkilesimlerin beyni en çok etkiledigi dönem ilk 2-3 yas dönemi olarak karsimiza çikiyor. Bu da erken çocukluk dönemini ve dogum öncesini çok önemli kiliyor. Dil gelisimi 3 yasa kadar gelisirken daha yüksek bilissel fonksiyonlar daha sonra zirve yapiyor ama bir süre sonra düsüyor. Yani beynin esnekligini bir süre sonra kaybediyoruz.”
Beyin gelisiminde en duyarli dönem 2 yas
“Ortalama 2 yas beynin gelisiminde en duyarli dönemdir” diyen Prof. Dr. Nurper Ülküer, “Bu dönemde çocuklara duygusal kontrollerini gelistirebilecek olanaklar saglanmalidir. Duygusal kontrolle ilgili becerileri 3 yasindan sonra kaybediyoruz, beyin esnekligi giderek azaliyor. Bu yüzden 2 yas çocuklarin duygusal tepkimeleri önem tasiyor. Bu dönem bakim verenle çocuk arasindaki duygusal dansin yakalanmasi gereken dönemdir.” uyarisinda bulundu.
Prof. Dr. Nurper Ülküer, “Harvard Üniversitesi’nden Prof. Shonkoff’un yaptigi çalismalara göre erken çocukluk dönemindeki deneyimler ve çocugun çevresinden aldigi uyarilar çocugun beyin yapisini etkilemekte ve bu etki bir yasam boyu devam etmektedir. Bu ifade özellikle 2000’li yillarin basinda yapilan erken çocukluk gelisimi ve çocuk gelisimi çalismalarina da yön vermistir.” dedi.
Stres ve olumsuz deneyim beyin gelisimini etkiliyor
Stres ve olumsuz deneyimlerin beyin gelisimini etkiledigini vurgulayan Prof. Dr. Nurper Ülküer, “Özellikle çocukluk problemleri yasamin daha sonraki yillarinda ortaya çikacak problemlerin yolunu açiyor. Yetiskinlikteki birçok problemin baslangiç noktasinin çocukluk döneminde oldugu artik biliniyor.” uyarisinda bulundu.
Beyin gelisimi yavasliyor
Istismar, ihmal ve siddetin çocuklar üzerindeki etkilerine vurgu yapan Prof. Dr. Nurper Ülküer, “Çocugun beyin gelisimini yavaslatiyor, etkiliyor ve durduruyor, sosyal, duygusal ve bilissel gelisimini etkiliyor. Bunlar giderek ciddi sorunlara yol açabiliyor ve yasam boyu süren bir problemin baslangici oluyor.” dedi.
Toksik stres beyin için tehlikeli
Prof. Dr. Nurper Ülküer, olumsuz davranislarin içinde en çok karsimiza çikan toksik stres oldugunu belirterek Shonkoff’un stresi 3 ana baslikta topladigina dikkat çekti:
Pozitif stres, kalp atisi hizlanir, orta derece stres hormonu salgilanir. Bizi bir sekilde gelistirir ve degistirir.
Katlanilir stres, geçici stres reaksiyonlari görülür, destekleyici iliskiler ile azalir.
Toksik stres, uzun süreli, hiçbir destek veya koruyucu iliski olmadan devam eden streslerdir ve toksik stres çocugun beyin yapisini etkiliyor. 3 yasindaki normal bir çocugun beynindeki gelisim ve 3 yasindaki ihmal görmüs bir çocugun beynindeki gelisim hem boyutsal hem yapisal olarak birbirinden farklidir.
