ISLAM BILIM ADAMLARI     IBNÜ’Z ZERKALE, 1029- 1087 TULEYTULA-KURTUBA

Ibnü’z-Zerkâle Endülüs'de yetisen Künyesi Ebu Ishak olan ünlü astronomi alimlerinden biridir. Ismi, Ibrahim bin Yahya et-Tecibi en-Nekkas’tir. 1029 senesinde Tuleytula sehrinde dogmus, küçük yasta ilim ögrenmeye baslamistir. Kisa zamanda din ve fen ilimlerini ögrenen Ibnü’z-Zerkâle, astronomi ile ilgili çalismalarini ve rasadlarinin çogunu Tuleytula’da yapmistir. Ömrünün sonuna dogru Kurtubaya yerlesmis ve 1087 senesinde vefat etmistir.   Astronomik kesif ve hizmetleriyle söhret bulan, astronomi alaninda egitim verilmesine öncü olarak ilk defa bir okul açilmasina zemin hazirlayan ve icat ettigi safiha isimli usturlapla taninan Endülüs’ün önde gelen astronomlarindandir.   Sanatkâr bir aileden gelen Ibnü’z-Zerkale’nin el sanatlarinda gösterdigi maharet, Tuleytula Kadisi Sâid el-Endelüsî’nin hizmetine girmesine vesile olmus, yaptigi gözlem aletleriyle kisa sürede dikkatleri üzerine çekince kendisine astronomi alaninda yetismesi için her türlü imkân saglanmistir.    454 (1062) yilinda Tuleytula Emîri Yahyâ b. Ismâil el-Me’mûn tarafindan kurulan astronomik gözlem heyetinin üyeligine, daha sonra da baskanligina getirilmistir. Tuleytula’nin büyük hayranlik uyandiran su saatlerini imal etmesiyle ün kazanmistir.   Ibnü’z-Zerkale’nin saatleri oldukça kesin bir ay takvimini esas aliyordu ve bir ölçüde Avrupa’da XVII. yüzyilda yaygin olan saatlere öncülük etmis, Regulus yildizinin boylamini ve gezegenlerin en yüksek noktalarini belirlemistir.      Dünyanin günese olan uzakligini hesaplamis, bu mesafeyi günes yörüngesine dayanan gün dönümleri ile gece ve gündüz esitliginin presesyonuna tatbik ettirebilmek için 400 den fazla rasat yapmis ve sonunda presesyonun genisligini de ayni tarzda dogru olarak hesaplamistir.
Orjinal Köşe Yazısına Git