Bugün toplum olarak sıkça "tanıklık", "duyarlılık" ve "vicdan" gibi kavramları telaffuz ediyoruz. Peki modern insan gerçekten bu değerlerle yaşamını şekillendiriyor mu? Bu analiz, merhametin ve toplumsal duyarlılığın modern insan üzerindeki izdüşümünü, tarihsel ve kültürel bir perspektifle sorguluyor.
"Bir milletin asıl gücü; tankı, topu, tüfeği değil; inançlı ve imanlı gençliğidir." Bu veciz söylem, sadece bir söz değil; bir milletin tarihî kodlarının derin bir özetidir. Ne var ki çağımızın modern insanını ele aldığımızda, bu gücün kaynağıyla ilişkimizin nasıl kırıldığını, nasıl içsel çatlaklar ürettiğini görmek zorundayız.
Tarih boyunca toplumlar, insanı merkeze koyduklarında medeniyet yükselmiştir. Merhamet, şefkat, yardımlaşma, birlikte yaşama duygusu bir milleti ayakta tutan en sağlam bağlardır. Bugünse modern insanın hikâyesi çoğu zaman bu bağların zayıfladığı, hatta kaybolduğu bir çizgi üzerinde ilerliyor.
Edebiyatın en eski örneklerinden divan şiirine, gazelin zarif ritminden Tanzimat'ın toplumsal duyarlılığına kadar uzanan yolculuk, aslında insanın ruhsal alanındaki değişimi de yansıtır. Hoca Dehhani'den Ziya Paşa'ya, Namık Kemal'e uzanan çizgide edebiyat, bireyi topluma bağlayan bir ibret aynası olmuştur.
Günümüzde edebiyatın bu işlevi sekteye uğramıştır. Romantizmin "saf bireysel duygu" hâline dönüşmesi, toplumun ortak acılarını görmekten uzak bir estetik anlayışın yükselmesine sebep olmuştur. Gül bülbül ilişkisi gibi, "güzel olanı övmek" geleneği yerini hayatla yüzleşmeyen bireysel estetizmlere bırakmıştır.
Sadece deprem, savaş ve yıkım değil; modern yaşamın ritmi insanı yorar. Kimi zaman en ağır acılarımız, söylemekte zorlandığımız hassasiyetlerimizdir. Bugün insan, dışarıdan başarı ve refahla "tam" görünse de, iç dünyasında bir eksiklik hissi taşımaktadır. Bu eksiklik merhametin zayıflamasıyla, birbirimize duyduğumuz güvenin azalmasıyla, toplumla kurduğumuz bağın gevşemesiyle ilişkilidir.
Öte yandan hâlâ umut vardır. İnsanlığın yükünü hafifleten anlar, tez canlı duygular değil; derin merhamet gösterileridir. Depremde kızını, oğlunu kurtarırken düşünen, savaş sırasında başkalarının hayatını önceliklendiren nice insan gördük. Bu tür davranışlar bize şunu hatırlatıyor: Merhamet, bir toplumun istilaya uğramayan en son kalesidir.
Bir toplumun hikâyesi, yalnızca yaşadıklarıyla değil; duyarlılığıyla, merhametiyle, birlikte var olma iradesiyle yazılır. Bu metin, sadece bir analiz değil; çağımızın vicdanına bir çağrıdır. Çünkü gerçek güç; vicdanın, merhametin ve umudun birlikte yeniden canlandığı yerde başlar.